PARTE2
Hindi ko namalayang nakalabas na ako mula sa pinagtataguan ko.
“Anong ibig mong sabihin?”
Parehong napalingon ang dalawang bata.
Nalaglag mula sa kamay ni Lia ang hawak niyang lumang tumbler.
“Pa… Papa?”
Hindi siya gumalaw.
Parang hindi siya sigurado kung totoong tao ako.
Lumapit ako.
Sa loob ng maraming taon, iniisip kong kapag nagkita kami ulit, yayakap agad sa akin ang anak ko.
Pero umatras siya ng isang hakbang.
Iyon ang mas masakit kaysa anumang salita.
“Lia.”
Nanginginig ang boses ko.
“Nandito ako.”
Si Nico ang unang nakaintindi.
“Mauna na ako.”
Iniwan niya ang siopao sa kamay ni Lia bago umalis.
Nakatayo kaming mag-ama sa gilid ng tindahan.
Hindi ko alam kung saan magsisimula.
Kaya ang pinakamasakit na tanong ang lumabas sa bibig ko.
“Gutom ka ba?”
Napayuko siya.
“Okay lang po.”
“Hindi iyon ang tanong ko.”
Tahimik.
Pagkatapos ay marahan siyang tumango.
Hindi ko napigilan ang sarili ko.
Tinalikuran ko siya sandali dahil ayokong makita niyang namumula ang mata ko.
Ang anak kong pinadadalhan ko buwan-buwan ng perang higit pa sa kinikita ng maraming pamilya…
gutom.
Dinala ko siya sa isang maliit na restaurant malapit sa school.
Umorder ako ng rice, chicken adobo, sinigang, lumpia at juice.
Nang dumating ang pagkain, hindi siya agad kumain.
“Bakit?”
“Pwede ko po bang i-takeout yung iba?”
“Bakit?”
“Para bukas.”
Doon ako tuluyang nasira.
“Lia.”
Inilapag ko ang kutsara.
“Hindi mo na kailangang magtabi ng pagkain para bukas.”
Dahan-dahan siyang tumingin sa akin.
Sinabi ko sa kanya lahat.
Na buwan-buwan akong nagpapadala.
Na may dagdag kapag may kailangan siya.
Na ang ₱48,000 noong nakaraang linggo ay para sa laptop niya.
Napakunot ang noo niya.
“Laptop?”
“Oo.”
Wala siyang alam.
“Pa, wala po akong natatanggap.”
“Magkano ang binibigay ni Lola sa’yo?”
“₱500 po kada linggo.”
Para raw sa lahat.
Pamasahe.
Projects.
Pagkain.
Personal needs.
At kapag humingi siya ng dagdag, sinasabihan siyang wala nang pera.
“Bakit hindi mo ako tinawagan?”
Napangiti siya nang walang saya.
“Anong number po?”
Hindi ako nakasagot.
Wala siyang sariling cellphone.
Ang lumang keypad phone na ginagamit niya noon ay kinuha raw ng nanay ko noong Grade 8 dahil “adik na sa internet.”
Kapag gusto niyang tumawag sa akin, kailangan niyang hiramin ang phone ng lola niya.
At tuwing magtatanong siya kung puwedeng makausap ako—
“Busy papa mo.”
“Galit papa mo sa gastos mo.”
“Mahirap buhay niya sa labas, huwag mo nang dagdagan problema.”
Isang beses daw, narinig niyang kausap ako ng nanay ko.
Sinubukan niyang lumapit.
Pero isinara ang pinto.
“Akala ko po…”
Huminto siya.
“Ano?”
“Akala ko po ayaw n’yo na sa akin.”
Hindi ko alam kung paano ko natapos ang pagkain nang hindi umiiyak.
Pagkatapos, sumakay kami ng taxi pauwi.
Pagdating namin sa bahay ng nanay ko, may motor na bago sa garahe.
Mamahalin.
Hindi ko iyon napansin dati.
Bumukas ang pinto.
Lumabas ang pamangkin kong si Paolo, anak ng nakababatang kapatid kong si Dennis.
“Uncle Marco!”
Masayang bati niya.
Pagpasok ko sa sala, may malaking kahon sa mesa.
Gaming laptop.
Eksaktong brand na sinabi kong bilhin para kay Lia.
Parang may pumutok sa loob ng dibdib ko.
“Kanino ‘yan?”
“Kay Paolo,” mabilis na sagot ng nanay ko mula sa kusina.
Paglabas niya, bigla siyang namutla nang makita si Lia sa likod ko.
“Bakit nandito kayo?”
Lumapit ako sa laptop.
“Magkano?”
Walang sumagot.
Binuksan ko ang kahon.
Nandoon pa ang resibo.
₱47,590.
Tatlong araw ang nakalipas.
Eksaktong panahon nang sabihin sa akin ng nanay ko na “naubos na ni Lia” ang perang pinadala ko.
“Ma.”
Tahimik ang boses ko.
“Nasaan ang pera ni Lia?”
Nagbago ang mukha niya.
“Ano bang pinagsasabi mo?”
“Buwan-buwan, ₱25,000.”
Hindi siya sumagot.
“Limang taon.”
“Marco—”
“Mahigit isang milyon.”
Tumayo si Paolo at dahan-dahang umatras.
“Nasaan?”
Biglang nagtaas ng boses ang nanay ko.
“Pamilya rin naman si Dennis!”
Napatawa ako.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil sa wakas, kusa niyang sinabi ang totoo.
Lumabas mula sa likod ng bahay ang kapatid kong si Dennis.
“Ano’ng gulo ‘to?”
Itinuro ko si Lia.
“Habang ang anak mo may bagong motor, gaming laptop at private school, ang anak ko kumakain ng pandesal at tubig.”
Nanigas ang mukha niya.
“Kuya, huwag kang maniwala agad sa bata.”
“Hindi bata ang school records.”
Inilabas ko ang cellphone ko.
Ipinakita ko ang maling number sa records.
Ang financial assistance.
Ang scholarship.
Pagkatapos ay binuksan ko ang banking app ko.
Isang transfer kada buwan.
Walang palya.
“Ma, gusto kong makita lahat ng resibo ng pera.”
“Wala na.”
“Bankbook.”
“Marco—”
“Ngayon.”
Sa unang pagkakataon mula pagkabata namin, nakita kong natakot sa akin ang nanay ko.
Makalipas ang halos isang oras ng sigawan, lumabas din ang totoo.
Bawat padala ko, kumukuha ang nanay ko ng kaunting pera para kay Lia.
Ang natitira, ibinibigay niya kay Dennis.
Pambayad sa utang.
Puhunan sa maliit nitong auto-parts business.
Tuition ni Paolo.
Down payment sa motor.
Renovation ng bahay.
At nang magsimulang magtanong si Lia kung bakit hirap na hirap sila kahit nagpapadala ako, doon nagsimula ang mga kasinungalingan.
Sinabi sa akin ng nanay ko na gastadora si Lia.
Sinabi naman niya kay Lia na nahihirapan ako sa pera.
Kapag may kailangan ang school, mali ang phone number na ibinibigay niya.
Noong enrollment, isang papel ang iniabot niya kay Lia.
“Nandito number ng papa mo. Kopyahin mo.”
Iyon ang maling numero.
“Bakit?”
Iyon lang ang naitanong ko.
Napaluha ang nanay ko.
“Akala ko makakabawi si Dennis kapag umayos ang negosyo.”
“Paano naman ang anak ko?”
“Hindi naman siya namamatay sa gutom!”
Biglang nabasag ang katahimikan.
Hindi ako ang sumigaw.
Si Lia.
“Pero gutom ako, Lola.”
Lahat kami napatingin sa kanya.
Nanginginig siya.
“Maraming gabi, tubig lang iniinom ko para makatulog.”
Namula ang mata ng nanay ko.
“Lia…”
“Kapag humihingi ako ng project money, sinasabi n’yong pabigat ako.”
Unti-unting tumulo ang luha ng anak ko.
“Kapag nanalo ako ng scholarship, kinukuha n’yo.”
Napatingin ako sa nanay ko.
“Pati scholarship?”
Hindi siya makatingin sa akin.
Doon ko nalaman na kahit ang ₱3,000 hanggang ₱5,000 na awards at allowances ni Lia, kinukuha rin.
Nagsalita si Dennis.
“Kuya, babayaran naman namin—”
“Hindi pera lang ang ninakaw ninyo.”
Tumingin ako sa kanya.
“Limang taon ng buhay ng anak ko ang ninakaw ninyo sa akin.”
Tahimik ang buong bahay.
Pero alam kong hindi rin sapat na sisihin silang lahat.
Humarap ako kay Lia.
“Anak…”
Nabara ang lalamunan ko.
“May kasalanan din ako.”
Umiling siya.
Pero nagpatuloy ako.
“Akala ko sapat nang nagpapadala ako.”
“Akala ko kapag may pera ka, ginagawa ko na trabaho ko bilang tatay.”
“Hindi ko tinanong kung kumusta ka.”
“Hindi ako pumunta sa school.”
“Hindi ko alam kung ano paborito mong subject.”
“Hindi ko alam kung sino mga kaibigan mo.”
Napapikit ako.
“Pinili kong paniwalaan ang ibang tao kaysa kilalanin ang sarili kong anak.”
Tahimik siyang umiyak.
Lumapit ako.
Hindi ko siya niyakap agad.
Hinintay ko siya.
Makalipas ang ilang segundo, siya ang unang gumawa ng hakbang.
Sumubsob siya sa dibdib ko.
“Pa…”
Isang salita lang.
Pero parang bumalik sa akin ang limang taon na nawala.
Kinabukasan, bumalik kami sa school.
Personal kong kinausap si Mrs. Reyes.
Inayos namin ang contact information.
Binayaran ko ang mga kailangan ni Lia.
Bumili kami ng maayos na uniform, sapatos, books, hygiene supplies at laptop.
Pero nang pumunta kami sa mall at tanungin ko kung anong gusto niyang pagkain, mahina niyang sinabi:
