BAHAGI 3 (WAKAS)
Alas-singko ng hapon nang makarating ako sa labas ng maliit na boarding house malapit sa paaralan ni Lia. Luma ang gusali, marupok ang mga kahoy na baitang, at amoy amag ang pasilyo. Ito ang tinutuluyan ng anak ko—malayo sa marangyang bahay na ipinagawa ko sa probinsya.
Nang marating ko ang Pinto 4, nanginginig ang mga kamay ko habang dahan-dahang kumakatok.
“Sino po ’yan?” boses iyon ni Lia mula sa loob. Mahina, pagod, at may halong kaba.
Hindi ako makapagsalita agad dahil parang may bumabara sa lalamunan ko. “Lia… anak…”
Natahimik ang kabilang bahagi ng pinto. Ilang segundo ang lumipas bago dahan-dahang bumukas ang lumang kahoy.
Nakatayo roon si Lia, suot ang kupas na pambahay na damit na halatang maliit na sa kanya. Nang magtama ang aming mga mata, biglang namutla ang anak ko. Ang mga mata niya na dati’y puno ng saya noong bata pa siya ay napuno ng takot.
“P-Papa?” umatras siya nang bahagya, yumuyuko at itinatago ang mga kamay sa likod. “Patawarin niyo po ako… Hindi po totoo ’yong sinabi ni Lola. Wala po akong boyfriend. Si Nico po, kaklase ko lang na nagpapahiram ng notebook… Huwag niyo po akong paalisin sa school, Papa. Magtatapos po ako, pangako po…”
Bawat salitang lumalabas sa bibig niya ay parang punyal na sumasaksak sa puso ko. Lumuhod ako sa maruming sahig sa harapan niya. Hindi ko na napigilan ang malalakas na hikbi na limang taon kong itinago.
“Lia… patawarin mo si Papa,” umiiyak kong sabi habang inaabot ang nanginginig niyang mga kamay. “Patawarin mo ako, anak… Wala kang kasalanan. Wala kang ginawang masama.”
Natigilan si Lia. Hindi siya sanay na makita akong ganito. Dahan-dahang lumambot ang mga balikat niya nang hilahin ko siya sa isang mahigpit na yakap. Doon ko naramdaman kung gaano siya kapayat; bawat tadyang niya ay halos maramdam ko sa ilalim ng manipis niyang damit.
“Alam ko na ang lahat, Lia,” bulong ko habang hinahaplos ang buhok niya. “Alam ko na ang ginawa ng Lola mo at ng Tito mo. Hindi totoo ang sinabi nila sa ’yo. Hinding-hindi kita itatakwil. Ikaw ang pinakamahalagang tao sa buhay ko, anak. Patawarin mo si Papa kung naging bulag ako… kung naniwala ako sa mga kasinungalingan nila imbes na ikaw ang pakinggan ko.”
Sa sandaling iyon, ang pader ng takot at pagtitimpi na binuo ni Lia sa loob ng limang taon ay tuluyang gumuho. Niyakap niya ako pabalik nang mahigpit, ibinaon ang mukha sa aking balikat, at umiyak nang buong lakas—isang pag-iyak ng isang batang matagal na pinagkaitan ng kalinga, ng pagkain, at ng pagmamahal ng isang magulang.
“Gutom na gutom na po ako noon, Papa…” humihikbing sabi niya. “Palagi nilang sinasabi na salot ako… na pabigat ako sa inyo kaya ayaw niyo nang umuwi…”
“Hinding-hindi na mauulit ’yon, Lia. Pangako ng Papa. Hinding-hindi na kita iiwan.”
Nang gabing iyon, inimpake ko ang lahat ng kakaunting gamit ni Lia sa isang maliit na bag. Dinala ko siya sa pinakamalapit na maayos na kainan. Pinanood ko siyang kumain nang busog sa unang pagkakataon matapos ang napakahabang panahon—mainit na sabaw, kanin, manok, at prutas. Sa bawat ngiti na sumilip sa labi niya, lalong tumitibay ang desisyon ko.
Kinabukasan, bumalik ako sa aming ancestral house kasama ang dalawang opisyal ng barangay at isang pulis.
Hindi ko na hinayaang magkaroon pa ng drama. Ang titulo ng lupa at bahay ay nakapangalan sa akin at sa yumaong asawa kong si Andrea. Ipinagkaloob ko kay Nanay at Dennis ang legal na abiso na lisanin ang pamamahay sa loob ng tatlumpung araw. Binawi ko rin ang bagong motorsiklo at ang gaming laptop upang ibenta at ibalik sa pondo ng edukasyon ni Lia.
Umiyak si Nanay, nagmakaawa, at sinabing wala silang pupuntahan. Ngunit nanatili akong matatag.
“Nay, limang taon ko kayong binigyan ng sobra-sobra. Pero ginutom niyo ang sarili kong dugo’t laman,” mahinahon ngunit mariin kong sabi sa kanya bago kami tuluyang umalis. “Magtatrabaho si Dennis. Malakas pa siya. Panahon na para matuto kayong mabuhay sa sarili ninyong mga kamay.”
Pinutol ko ang lahat ng padala sa kanila.
Nag-resign ako sa trabaho ko sa Mindanao at lumipat sa isang lokal na construction firm sa Maynila bilang project manager—mas mababa man nang kaunti ang sahod, pero may garantiya na uwian ako araw-araw. Nag-arkila kami ng isang maliit ngunit maaliwalas na apartment malapit sa bagong eskuwelahan kung saan ko inilipat si Lia.
Lumipas ang mga buwan. Unti-unting bumalik ang sigla sa mukha ng anak ko. Bumilog muli ang kanyang mga pisngi, kumintab ang kanyang buhok, at higit sa lahat, bumalik ang malulutong niyang tawa na matagal nang nawala.
Isang hapon, habang naghahanda ako ng hapunan sa kusina, lumapit si Lia dala ang kanyang report card.
“Pa,” nakangiting tawag niya, may hawak na piraso ng mainit na tinapay na may palamang peanut butter.
Tiningnan ko ang card. Unang karangalan na may pinakamataas na marka sa buong batch.
Niyakap ko siya nang mahigpit, nangingilid ang luha sa aking mga mata dahil sa labis na pasasalamat at pagmamalaki.
“Proud na proud ako sa ’yo, anak,” sabi ko.
Kumuha siya ng isa pang piraso ng tinapay at inabot sa akin.
“Kalahati po tayo, Papa,” masayang sabi niya.
Ngumiti ako at tinanggap ito. Sa pagkakataong ito, hindi na ito tanda ng kakapusan o pagtitiis. Ito ay simbolo ng aming bagong simula—isang patunay na kahit gaano kadilim ang nakaraan, walang kasinungalingan ang kayang sumira sa tunay na pagmamahal ng isang ama sa kanyang anak.