Habang abala si Mary Ann sa pag-aayos ng kanyang mga papeles, abala rin ako rito sa pag-aalaga sa aming mga anak. Araw-araw kaming nag-uusap sa video call. Gabi-gabi siyang tumatawag at sinasabing miss na miss na niya kami. Ganoon din naman kami sa kanya.
“Tiis-tiis lang muna tayo. Makakaahon din tayo sa hirap,” sabi ni Mary Ann.
Ang mga salitang iyon ang naging lakas ko sa bawat araw na lumilipas. Tuwing napapagod ako sa pamamasada, naiisip ko ang sakripisyo ng asawa ko sa ibang bansa. Kaya kahit mahirap ang buhay, hindi ako sumusuko.
Lumipas ang isang taon at tuloy-tuloy ang pagpapadala ni Mary Ann ng pera. Halos lahat ng utang namin ay nabayaran. Nakapagpagawa rin kami ng maliit na bahagi ng bahay at nabibili na namin ang mga kailangan ng kambal sa school.
Masaya ako sa bawat tagumpay namin. Lalo akong ginaganahang magtrabaho dahil alam kong pareho kaming nagsisikap para sa kinabukasan ng pamilya namin.
Pero habang tumatagal, napansin kong paunti-unti nang nagbabago ang asawa ko.
Dati, siya pa ang unang tumatawag sa amin. Ngayon, kailangan pa siyang i-message ng mga anak ko para makausap namin sa video call. Minsan, isang beses na lang kami mag-usap sa loob ng isang linggo.
Kapag tinatanong ko kung kumusta siya, maikli na lang ang mga sagot niya.
“Pagod lang ako, Gary.”
“Matutulog na muna ako.”
Hindi ko na siya kinukulit. Iniisip ko na baka talagang mahirap ang trabaho niya roon.
Minsan, gusto kong sabihin na miss na miss ko na siya. Pero pinipigilan ko ang sarili ko. Ayokong dumagdag pa sa pagod na dinadala niya.
Hanggang sa dumating ang araw na natapos na ang kontrata niya roon at uuwi na siya ng Pilipinas.
Hindi ko maipaliwanag ang saya ko. Ilang gabi akong hindi nakatulog sa kaiisip kung paano ko siya sasalubungin. Nilinis ko ang bahay, ipinagluto ko siya ng mga paborito niyang pagkain, at tinulungan ako ng kambal na lagyan ng simpleng dekorasyon ang sala.
Excited kaming lahat.
Paglabas niya sa airport, niyakap siya ng mga anak namin nang mahigpit. Nakangiti rin siya habang niyayakap ang kambal.
Ako naman, lumapit ako para yakapin siya.
Ngumiti siya sa akin, pero mabilis lang ang yakap niya.
Akala ko nahihiya lang siya dahil maraming tao sa paligid.
Pero noong gabing iyon, doon nagsimulang mabuo ang mga tanong sa isip ko.
Pagdating ng oras ng pagtulog, kinuha niya ang unan at kumot niya.
Akala ko ilalagay lang niya sa kama.
Pero nagulat ako nang dumiretso siya sa kuwarto ng kambal.
“Mary Ann, doon ka ba matutulog?” tanong ko.
Hindi siya tumingin sa akin.
“Oo muna. Dito muna ako sa mga bata.”
Natahimik ako.
Hindi ko alam kung ano ang mararamdaman ko. Ilang taon kaming hindi nagkasama. Sobrang sabik akong mayakap at makasama ang asawa ko. Pero parang siya pa ang umiiwas sa akin.
Hindi ako nakatulog nang gabing iyon.
Paulit-ulit kong iniisip kung may nagawa ba akong mali. Baka naninibago lang si Mary Ann dahil ilang taon kaming hindi nagkasama. Pinilit kong intindihin ang sitwasyon.
Kinabukasan, maaga siyang nagising at agad na tumulong sa paghahanda ng almusal. Nakikipagkuwentuhan siya sa kambal.
Masaya akong makita silang muli na magkakasama.
Pero napansin kong kapag ako na ang lumalapit, parang umiiwas siya.
Isang beses, hinawakan ko ang kamay niya.
Bigla niya itong binawi. Hindi na ako nagsalita.
Ayokong isipin na may problema sa amin. Baka pagod lang talaga siya sa biyahe.
Lumipas ang ilang araw, pero ganoon pa rin ang sitwasyon.
Hindi pa rin siya tumatabi sa akin sa pagtulog. Sa kuwarto pa rin ng kambal siya natutulog.
Hindi na rin siya gaanong nakikipagkuwentuhan sa akin. Kapag tinatanong ko kung may problema ba, iisa lang ang sagot niya.
“Wala, pagod lang talaga ako.”
Isang gabi, hindi ko na napigilan ang sarili ko. Tinanong ko siya kung may nagawa ba akong mali. Matagal siyang nanahimik.
Nakatungo lang siya habang naglalaro sa mga daliri niya. Pagkaraan ng ilang minuto, tumingin siya sa akin. May luha na ang mga mata niya.
Humingi siya ng tawad sa akin. Parang huminto ang tibok ng puso ko. Hindi ko alam kung bakit niya sinabi iyon.
Hanggang sa inamin niya na nagtaksil siya. May nakilala raw siyang lalaki sa facebook. Parati raw silang nag-uusap. Kino-comfort siya tuwing malungkot siya sa ibang bansa. At bago siya umuwi sa probinsya namin, nagkita muna sila nung lalaki sa Maynila. At doon may nangyari sa kanila.
Kaya pala ayaw na niyang tumabi sa akin sa pagtulog. Kasi meron na pala siyang ibang lalaki. Sobrang sakit, kasi sa kabilang banda naiintindihan ko siya. Hindi ko siya agad mako-comfort tuwing may problema siya, kasi Hindi ako marunong gumamit ng selpon.
Sana hindi ka nalang umuwi. Sana doon ka nalang sa lalaki mo. Ano pang silbi ng pag-uwi mo dito kung Hindi na kita pwedeng hawakan. Asawa kita Mary Ann, pero nag-abroad kalang—ibang tao kana. Humagulgol siya at sinabi niyang mahal parin daw niya ako. Pero ayaw ko nang maniwala. Kasi kung mahal niya talaga ako, kakayanin niyang magtiis. Pero hindi, ganun lang kadali sa kanya na magpakamot sa iba—habang may asawa siyang matyagang naghihitay sa pag-uwi niya.
Pagkatapos nun, tuluyan nang nag-iba ang pakikitungo ko sa kanya. Maaga ako umalis para mamasada, tapos gabi na ako uuwi at diretso na sa tulog. Nawawalan na ako ng gana kay Mary Ann. One time, gusto niyang tumabi sa higaan ko. Pero umalis ako at sa sala nalang natulog. Walang kamalay-malay ang mga anak namin sa problema naming mag-asawa. Ayaw kong maapektuhan sila kahit ngayon lang. Alam ko rin naman na darating ang araw na malalaman at malalaman din nila ang katotohanan. Pero gusto ko na sa bibig ng ina nila mismo manggaling yun.
Isang buwan lang mahigit ang bakasyon ni Mary Ann at muli itong nangibang bansa. At sa pagkakataong yun, wala na akong pakialam sa kanya. Kung uuwi siya—okay, para sa mga bata. Pero kung hindi naman, mas mabuti. Ilalaan ko nalang ang lakas ko para sa mga anak ko.
Hanggang dito nalang, at maraming salamat.
“Tiis-tiis lang muna tayo. Makakaahon din tayo sa hirap,” sabi ni Mary Ann.
Ang mga salitang iyon ang naging lakas ko sa bawat araw na lumilipas. Tuwing napapagod ako sa pamamasada, naiisip ko ang sakripisyo ng asawa ko sa ibang bansa. Kaya kahit mahirap ang buhay, hindi ako sumusuko.
Lumipas ang isang taon at tuloy-tuloy ang pagpapadala ni Mary Ann ng pera. Halos lahat ng utang namin ay nabayaran. Nakapagpagawa rin kami ng maliit na bahagi ng bahay at nabibili na namin ang mga kailangan ng kambal sa school.
Masaya ako sa bawat tagumpay namin. Lalo akong ginaganahang magtrabaho dahil alam kong pareho kaming nagsisikap para sa kinabukasan ng pamilya namin.
Pero habang tumatagal, napansin kong paunti-unti nang nagbabago ang asawa ko.
Dati, siya pa ang unang tumatawag sa amin. Ngayon, kailangan pa siyang i-message ng mga anak ko para makausap namin sa video call. Minsan, isang beses na lang kami mag-usap sa loob ng isang linggo.
Kapag tinatanong ko kung kumusta siya, maikli na lang ang mga sagot niya.
“Pagod lang ako, Gary.”
“Matutulog na muna ako.”
Hindi ko na siya kinukulit. Iniisip ko na baka talagang mahirap ang trabaho niya roon.
Minsan, gusto kong sabihin na miss na miss ko na siya. Pero pinipigilan ko ang sarili ko. Ayokong dumagdag pa sa pagod na dinadala niya.
Hanggang sa dumating ang araw na natapos na ang kontrata niya roon at uuwi na siya ng Pilipinas.
Hindi ko maipaliwanag ang saya ko. Ilang gabi akong hindi nakatulog sa kaiisip kung paano ko siya sasalubungin. Nilinis ko ang bahay, ipinagluto ko siya ng mga paborito niyang pagkain, at tinulungan ako ng kambal na lagyan ng simpleng dekorasyon ang sala.
Excited kaming lahat.
Paglabas niya sa airport, niyakap siya ng mga anak namin nang mahigpit. Nakangiti rin siya habang niyayakap ang kambal.
Ako naman, lumapit ako para yakapin siya.
Ngumiti siya sa akin, pero mabilis lang ang yakap niya.
Akala ko nahihiya lang siya dahil maraming tao sa paligid.
Pero noong gabing iyon, doon nagsimulang mabuo ang mga tanong sa isip ko.
Pagdating ng oras ng pagtulog, kinuha niya ang unan at kumot niya.
Akala ko ilalagay lang niya sa kama.
Pero nagulat ako nang dumiretso siya sa kuwarto ng kambal.
“Mary Ann, doon ka ba matutulog?” tanong ko.
Hindi siya tumingin sa akin.
“Oo muna. Dito muna ako sa mga bata.”
Natahimik ako.
Hindi ko alam kung ano ang mararamdaman ko. Ilang taon kaming hindi nagkasama. Sobrang sabik akong mayakap at makasama ang asawa ko. Pero parang siya pa ang umiiwas sa akin.
Hindi ako nakatulog nang gabing iyon.
Paulit-ulit kong iniisip kung may nagawa ba akong mali. Baka naninibago lang si Mary Ann dahil ilang taon kaming hindi nagkasama. Pinilit kong intindihin ang sitwasyon.
Kinabukasan, maaga siyang nagising at agad na tumulong sa paghahanda ng almusal. Nakikipagkuwentuhan siya sa kambal.
Masaya akong makita silang muli na magkakasama.
Pero napansin kong kapag ako na ang lumalapit, parang umiiwas siya.
Isang beses, hinawakan ko ang kamay niya.
Bigla niya itong binawi. Hindi na ako nagsalita.
Ayokong isipin na may problema sa amin. Baka pagod lang talaga siya sa biyahe.
Lumipas ang ilang araw, pero ganoon pa rin ang sitwasyon.
Hindi pa rin siya tumatabi sa akin sa pagtulog. Sa kuwarto pa rin ng kambal siya natutulog.
Hindi na rin siya gaanong nakikipagkuwentuhan sa akin. Kapag tinatanong ko kung may problema ba, iisa lang ang sagot niya.
“Wala, pagod lang talaga ako.”
Isang gabi, hindi ko na napigilan ang sarili ko. Tinanong ko siya kung may nagawa ba akong mali. Matagal siyang nanahimik.
Nakatungo lang siya habang naglalaro sa mga daliri niya. Pagkaraan ng ilang minuto, tumingin siya sa akin. May luha na ang mga mata niya.
Humingi siya ng tawad sa akin. Parang huminto ang tibok ng puso ko. Hindi ko alam kung bakit niya sinabi iyon.
Hanggang sa inamin niya na nagtaksil siya. May nakilala raw siyang lalaki sa facebook. Parati raw silang nag-uusap. Kino-comfort siya tuwing malungkot siya sa ibang bansa. At bago siya umuwi sa probinsya namin, nagkita muna sila nung lalaki sa Maynila. At doon may nangyari sa kanila.
Kaya pala ayaw na niyang tumabi sa akin sa pagtulog. Kasi meron na pala siyang ibang lalaki. Sobrang sakit, kasi sa kabilang banda naiintindihan ko siya. Hindi ko siya agad mako-comfort tuwing may problema siya, kasi Hindi ako marunong gumamit ng selpon.
Sana hindi ka nalang umuwi. Sana doon ka nalang sa lalaki mo. Ano pang silbi ng pag-uwi mo dito kung Hindi na kita pwedeng hawakan. Asawa kita Mary Ann, pero nag-abroad kalang—ibang tao kana. Humagulgol siya at sinabi niyang mahal parin daw niya ako. Pero ayaw ko nang maniwala. Kasi kung mahal niya talaga ako, kakayanin niyang magtiis. Pero hindi, ganun lang kadali sa kanya na magpakamot sa iba—habang may asawa siyang matyagang naghihitay sa pag-uwi niya.
Pagkatapos nun, tuluyan nang nag-iba ang pakikitungo ko sa kanya. Maaga ako umalis para mamasada, tapos gabi na ako uuwi at diretso na sa tulog. Nawawalan na ako ng gana kay Mary Ann. One time, gusto niyang tumabi sa higaan ko. Pero umalis ako at sa sala nalang natulog. Walang kamalay-malay ang mga anak namin sa problema naming mag-asawa. Ayaw kong maapektuhan sila kahit ngayon lang. Alam ko rin naman na darating ang araw na malalaman at malalaman din nila ang katotohanan. Pero gusto ko na sa bibig ng ina nila mismo manggaling yun.
Isang buwan lang mahigit ang bakasyon ni Mary Ann at muli itong nangibang bansa. At sa pagkakataong yun, wala na akong pakialam sa kanya. Kung uuwi siya—okay, para sa mga bata. Pero kung hindi naman, mas mabuti. Ilalaan ko nalang ang lakas ko para sa mga anak ko.
Hanggang dito nalang, at maraming salamat.