PARTE 2: ANG HIWAGA SA LIKOD NG GINTONG TARANGKAHAN
Napatunganga ako habang nakahawak sa manibela ng lumang kotseng hiniram ko sa paliparan. Ang inaasahan kong madatnan na isang abandonadong bakuran, masukal na damuhan, at sira-sirang gusali ay ganap na naglaho sa aking paningin. Sa halip na lumang gate na kinakalawang, isang makintab at bagong pinturang bakal na tarangkahan ang sumalubong sa akin. Ang dating tuyot at maputik na daanan patungo sa garahe ay napalitan ng maayos na latag ng cobblestones, at sa magkabilang gilid ay may mga halamang namumukadkad sa iba’t ibang kulay—mga bougainvillea, orchids, at mga sariwang damong maingat na tinabasan.
Nanginig ang mga tuhod ko nang humakbang ako palabas ng kotse. Halos himatayin ako sa matinding kaba at pagtataka. Ang villa na itinuring kong huling yaman sa balat ng lupa ay tila naging isang marangyang paraiso. Biglang sumagi sa aking isip ang masamang hinala: Baka ibinenta ng babaeng binigyan ko ng susi ang aking ari-arian? Baka inangkin ito ng sindikato o ng isang mayamang dayuhan habang naghihirap ako sa ibang bansa?
Mabigat ang mga yabag na lumapit ako sa tarangkahan. Bago ko pa man mahawakan ang seradura, biglang bumukas ang pinto sa balkonahe ng villa. Lumabas ang dalawang batang malulusog, malinis ang suot na damit, at nagtatawanan habang may hawak na mga aklat pambata. Sa likod nila ay isang babaeng may maamong mukha, maayos ang pusod ng buhok, at nakasuot ng simpleng apron na may bahid ng harina.
Natigilan ang babae nang magtama ang aming mga paningin. Ilang segundo kaming nagkatitigan bago dahan-dahang lumaki ang kanyang mga mata sa pagkabigla. Binitawan niya ang hawak na bimpo at mabilis na tumakbo patungo sa gate.
“Kayo po… Kayo po si Ma’am Amanda, di ba?” garalgal ang boses ng babae, nangingilid ang luha sa kanyang mga mata. “Diyos ko, bumalik po kayo! Sa wakas, bumalik po kayo!”
“Sino ka? Paanong… paanong naging ganito ang itsura ng villa ko?” halos mabulunan kong tanong, litong-lito at pilit na inaalala ang payat at basang-basang babae sa ulan anim na buwan na ang nakakaraan.
“Ako po si Elena, ma’am! Ako po ‘yung babaeng binigyan niyo ng susi at limang libong piso noong gabing bumabagyo,” umiiyak na sagot niya habang mabilis na binubuksan ang trangkahan. “Halos araw-araw kaming nagdarasal ng mga anak ko na ligtas kayong makabalik mula sa Europa. Pumasok po kayo, ma’am. Pasok po kayo sa sarili ninyong tahanan!”
Nang humakbang ako sa loob ng sala, lalo akong napatulala. Ang buong kabahayan ay kumikinang sa kalinisan. Ang mga muwebles na dati’y natatakpan ng puting tela laban sa alikabok ay pinakintab nang husto. May sariwang bulaklak sa ibabaw ng hapag-kainan, at ang amoy ng bagong lutong tinapay at kape ay pumapuno sa bawat sulok ng hangin.
Wala sa sarili akong napaupo sa sofa. Dahil sa pagod, gutom, at bigat ng aking dinadalang kahihiyan at pagkalugi, hindi ko na napigilan ang pagtulo ng aking mga luha. Dito ko ibinuhos ang lahat ng hinagpis na kinimkim ko sa loob ng anim na buwang panlilinlang ng aking kasosyo sa negosyo.
Lumapit si Elena dala ang isang baso ng maligamgam na tubig at mainit na sabaw. Hindi siya nagtanong kung bakit gulo-gulo ang aking buhok o kung bakit kupas ang aking damit. Tahimik lamang siyang umupo sa sahig malapit sa aking paanan, isang tanda ng malalim na paggalang.
“Bakit ganito, Elena?” tanong ko habang pinupunasan ang aking mga mata. “Iniwan ko sa ‘yo ang susi nang walang kasulatan, walang kontrata, ni hindi ko hiningi ang pangalan mo. Pwede mo itong ibenta nang ilegal, pwede mong ipagiba, o kaya’y pabayaan lang. Pero bakit mas mukha pa itong bago kaysa noong umalis ako? Saan nanggaling ang perang ginastos mo rito?”
Huminga nang malalim si Elena bago nagsimulang magpaliwanag. “Noong gabing iyon, ma’am, mamamatay na sa pulmonya ang bunso ko sa lamig ng kalsada. Nilayasan kami ng asawa ko matapos ubusin ang kaunting ipon namin sa sugal. Wala na kaming matirhan, wala kaming makain. Ang limang libong piso at ang susing ibinigay ninyo ay hindi lamang tulong—iyon ang nagligtas sa aming tatlo mula sa tiyak na kamatayan.“
Ipinagpatuloy niya ang kanyang salaysay. “Nang makapasok kami rito, nakita ko kung gaano kalaki ang lupang nakapaligid sa villa. Noong dalaga pa ako, nag-aral ako ng agrikultura at paghahalaman bago ako nagkaproblema sa buhay. Ginamit ko ang dalawang libong piso para sa gamot at pagkain ng mga bata. Ang natirang tatlong libo, ibinili ko ng mga buto ng gulay, pataba, at ilang kagamitan sa pagtatanim.“
Ayon kay Elena, sinimulan niyang linisin ang malawak na bakuran sa likod ng villa. Araw at gabi siyang nagbungkal ng lupa kasabay ng pag-aalaga sa kanyang mga anak. Naging napakataba ng lupa at mabilis na namunga ang mga pananim—mga organikong kamatis, letsugas, bell pepper, at mga halamang gamot.
“Nang magsimulang mag-ani, nagbenta ako sa mga kapitbahay at sa palengke ng bayan,” patuloy ni Elena. “Napansin ng mga may-ari ng mga resort sa kalapit na bayan ang ganda ng aming mga gulay, kaya kinuha nila kaming regular na supplier. Ang bawat sentimong kinikita ko, hindi ko inaksaya. Ibinukod ko ang pambili ng pagkain at matrikula ng mga bata sa pampublikong paaralan, at ang buong natira ay inilaan ko para ayusin at pagandahin ang bahay ninyo.“
Tumayo si Elena at may kinuha mula sa drawer ng isang lamesita. Pagbalik niya, may hawak siyang isang makapal na kuwaderno at isang maliit na metal na kahon. Inilapag niya ito sa aking harapan.
“Lahat po ng kinita ng lupa, bawat gastos sa pagpipintura, pag-aayos ng bubong, at pagpapalit ng mga sirang tubo, nakatala po riyan hanggang sa huling sentimo,” aniya. “At ang kahon na ito… ito po ang tubo na para talaga sa inyo.”
Binuksan ko ang metal na kahon. Laking gulat ko nang makita ko ang makakapal na bungkos ng pera, kasama ang ilang tseke na nakapangalan sa may-ari ng villa.
“Halos pitong daang libong piso po ang naipon riyan sa nakalipas na limang buwan, ma’am,” mahinahong wika ni Elena. “Ito po ang kabayaran sa kabutihan ninyo noong gabing halos mawalan na kami ng pag-asa. Hindi po ako magnanakaw. Ang tanging pangarap ko ay maibalik sa inyo ang villa sa mas maayos na kalagayan kapag sumapit ang anim na buwan.”
Napatakip ako ng bibig. Sa panahong pinagtaksilan ako ng mga taong itinuring kong kapamilya at matagal kong nakatrabaho sa mundo ng korporasyon, ang isang estrangherong tinulungan ko nang limang minuto sa kalsada ang nagpakita sa akin ng tunay na katapatan.
Subalit bago pa man ako makapagpasalamat, may narinig kaming malalakas na yabag ng sapatos sa labas ng balkonahe, kasunod ang marahas na pagkatok sa pinto.
“Elena! Alam naming nandiyan ka! Buksan mo ‘tong pinto kung ayaw mong pasabugin namin ang trangkahan!” sigaw ng isang galit na boses ng lalaki mula sa labas.
Nanginig sa takot si Elena at agad na hinatak ang kanyang dalawang anak papunta sa kanyang likuran.