BAHAGI 3 (PART 3): ANG HULING PANININGIL
Natahimik ang buong bulwagan. Ang tugtugin ay biglang pinatay ng pinsan kong nagpapatugtog. Mahigit apatnapung pares ng mga mata ang tumingin sa gawi ng kusina.
Nakatayo sa gitna ng sala ang nanay kong si Donya Remedios, nakasuot ng mamahaling pulang bestida at kumikinang ang leeg sa mga alahas. Sa tabi niya ay ang kapatid kong si Janice, may hawak na baso ng imported na alak.
Nang makita ako ng nanay ko, nabitiwan niya ang kanyang kopita. Nabasag iyon sa makintab na imported na baldosa ng sahig.
“M-Marco?” nauutal na sambit ng nanay ko. Namutla siya, naging kasing-puti ng papel ang kanyang mukha. Tumingin siya sa akin, tapos kay Elena, at kay Toby na mahigpit ang kapit sa leeg ko. “A-anak… bakit hindi mo sinabing darating ka? Bakit… bakit ganyan ang ayos mo? At bakit kasama mo ang mga ‘yan dito sa loob?”
Lumapit ako nang tatlong hakbang. Ang bawat yabag ng sapatos ko sa mamahaling sahig ay parang hatol ng kamatayan sa katahimikan ng silid.
“Ganyan ba ang bati mo sa anak mong limang taong nagpaaraw sa disyerto para itayo ang bahay na ito, Nay?” tanong ko. Kalmado ang boses ko, ngunit may lason ng poot.
Lumapit si Janice, pilit na ngumingiti ngunit bakas ang kaba. “Kuya! Surprise ba ito? Halika, magpalit ka muna ng damit. Kasi… may mga importanteng bisita kami, mga kasosyo ko sa negosyo—”
Tinitigan ko si Janice nang diretso sa mata. “Ang negosyo mong pinondohan gamit ang $100,000 na pinadala ko para sa kinabukasan ng anak ko?”
Napaatras si Janice. Nagsimulang magbulong-bulungan ang mga bisita.
Humarap ako sa lahat ng taong naroroon—mga kamag-anak, tito, tita, at mga dayuhang kakilala na sarap na sarap sa lechon at mamahaling pagkain sa mesa.
“Makinig kayong lahat!” sigaw ko na yumanig sa buong kabahayan. Walang sinumang nakapagsalita. “Ang salu-salong ito ay binayaran ng dugo at laman ko! Ang alak na iniinom ninyo ay galing sa bawat patak ng pawis ko sa ilalim ng singkwenta gradong init sa Gitnang Silangan! Apat na raan at pitumpu’t dalawang libong dolyar ang ipinadala ko sa loob ng limang taon!”
Itinuro ko ang asawa at anak ko na nakatayo sa tabi ko.
“At habang nagpapakasasa kayo sa marangyang bahay na ito, ang asawa ko at ang anim na taong gulang kong anak ay ikinukulong ng sarili kong ina sa isang imbakan ng semento sa likod ng bahay! Pinapakain ng tirang pagkain na hinugasan sa gripo sa labas! Ikinakandado gabi-gabi na parang mga hayop!”
Nagsinghap ang mga bisita. Ang ilan sa mga tita ko ay napahawak sa kanilang dibdib sa hiya at gulat. Ang mga kasosyo ni Janice ay nagsimulang mag-iwas ng tingin at dahan-dahang umatras patungo sa pinto.
“Marco, nagsisinungaling ang babaeng ‘yan!” sigaw ng nanay ko, pilit na nagmamatigas habang nanginginig ang mga kamay. “Pinararatangan niya ako! Siya ang may gustong tumira sa kubol dahil marumi ang ugali niya! Ako ang nagpalaki sa ‘yo, Marco! Ako ang nanay mo! Mas paniniwalaan mo ba ang hampaslupang ‘yan kaysa sa nagluwal sa ‘yo?!”
Ibinaba ko si Toby at hinawakan ang kamay niya. Lumapit ako sa nanay ko hanggang sa magkalapit ang aming mga mukha.
“Narinig ko ang sarili kong anak, Nay,” bulong ko, ngunit sapat ang lakas para marinig ng lahat. “Tinanong niya ang nanay niya kung ikakandado mo NA NAMAN ba sila ngayong gabi. Ang anim na taong gulang na apo mo, natutulog sa semento habang ikaw ay nakahiga sa kutson na binili ng pera ko.”
Kinuha ko ang aking telepono. Sa kabutihang-palad, ang kumpanya ko sa ibang bansa ay may legal retainer firm sa Maynila para sa mga foreign contract workers. Bago ako umalis ng airport kanina, tinawagan ko na ang abogado ko upang kumpirmahin ang mga resibo ng remittance at titulo ng lupa.
“Nalaman ko kaninang umaga, Nay. Ang titulo ng bahay na ito ay ipinangalan mo kay Janice. Ang mga bank account ay nakapangalan sa inyong dalawa,” sabi ko.
Bumalik ang mapagmataas na ngisi sa mukha ng nanay ko, kahit nanginginig pa rin siya. “O, alam mo naman pala! Legal na amin ang bahay na ito! Nakapangalan sa amin! Wala kang magagawa, Marco! Bahay namin ito!”
Ngumiti ako—isang ngiting walang bahid ng saya.
“Nagkakamali ka, Remedios.” Hindi ko na siya tinawag na nanay. “Lahat ng perang ipinadala ko sa loob ng limang taon ay may malinaw na bank trace mula sa foreign payroll ko patungo sa account mo. Bawat sentimo ay may resibo. May pinirmahan kang kasunduan noong umalis ako na ikaw ay acting trustee lamang para sa aking pamilya. Kaninang alas-singko ng hapon, nagsampa na ang abogado ko ng kasong Qualified Theft, Estafa, at paglabag sa Anti-Violence Against Women and Their Children (VAWC) dahil sa pang-aabuso at pagkulong kina Elena at Toby.”
Nalaglag ang panga ni Janice. “Kuya, kapatid mo ako! Pamilya mo kami!”
“Wala akong pamilyang nagpapakain ng aso sa sarili kong anak,” sagot ko nang walang pag-aalinlangan. “May temporary restraining order at writ of preliminary injunction na darating dito bukas ng umaga kasama ang mga pulis para i-freeze ang lahat ng account ninyo at samsamin ang mga ari-ariang binili gamit ang pera ko. At tungkol sa pagtitipong ito…”
Lumapit ako sa mahabang mesa ng buffet. Kinuha ko ang dulo ng mamahaling mantel at sa isang malakas na hila, ibinalibag ko ang lahat ng pagkain, mamahaling babasagin, at mga bote ng alak sa sahig.
KASSSSSHHH!
Nagsigawan ang mga tao. Nagsipagtakbuhan ang mga bisita palabas ng pinto, nag-uunahang makalayo sa gulo at kahihiyan. Naiwan sa gitna ng sala ang nanay ko at si Janice, umiiyak at nanginginig sa gitna ng mga basag na pinggan at natapong pagkain.
Lumuhod ang nanay ko sa harap ko, sinusubukang hawakan ang pantalon ko. “Marco… patawarin mo ako, anak… huwag mong gawin ito sa amin. Saan kami pupunta? Wala kaming pera…”
Hinawi ko ang kamay niya. Walang natirang awa sa puso ko. Ang awang iyon ay namatay nang makita ko ang anak kong nanginginig sa maruming kubol.
“May kubol sa likod ng bahay, Remedios,” malamig kong sabi. “Malamig doon, pero may gripo sa labas. Doon kayo tumira habang hinihintay ninyo ang pagdating ng pulis.”
Tinalikuran ko sila. Binuhat ko muli si Toby at inakbayan si Elena. Lumabas kami ng mansiyon patungo sa kotseng tinawagan ko kanina mula sa labas ng subdivision.
Pagkasakay namin sa sasakyan, sumandal si Elena sa balikat ko, tahimik na umiiyak sa ginhawa. Si Toby naman ay nakatingin sa akin, hawak ang tsokolateng kinuha ko mula sa aking bulsa.
“Papa… hindi na ba tayo babalik sa kulungan?” mahinang tanong ng bata.
Hinalikan ko siya sa noo habang tumutulo ang luha ko sa kanyang pisngi.
“Hindi na kailanman, anak. Uuwi na tayo sa totoong tahanan natin.”