PARTE 2
Madilim ang kalsada habang tumatakbo ang sasakyan papalayo sa subdivision namin sa Cainta. Sa likod ng sasakyan, mahimbing na nakatulog si Ella matapos maubos ang maligamgam na gatas na itinimpla ko gamit ang binili kong mineral water sa kanto. Nakasandal ang pisngi niya sa dibdib ko, basa pa ng tuyong luha ang kanyang pilikmata. Bawat lubak sa daan, lalo kong hinihigpitan ang yakap sa kanya. Doon, sa katahimikan ng biyahe, tuluyang naglaho ang anumang natitirang lambot sa puso ko para kay Marco.
Hindi ako umuwi sa mga magulang ko sa Bulacan. Alam kong kapag nakita nila akong ganito, mag-aalala sila nang husto, at tiyak na susugurin ng tatay ko si Marco—bagay na ayaw kong maging marahas. Sa halip, dumiretso ako sa isang maliit na condotel sa Ortigas na malapit sa opisina ni Atty. Clara Reyes.
Alas-sais pa lang ng umaga, gising na ako. Pagpatak ng alas-otso, nakaupo na ako sa loob ng malamig at maayos na opisina ng abogada. Si Atty. Reyes ay kilalang eksperto sa family law at corporate disputes—matalino, kalmado, at walang paligoy-ligoy. Inilatag ko sa kanyang mesa ang lahat ng dokumento: kopya ng Transfer Certificate of Title (TCT), ang kontrata sa housing loan mula sa bangko, resibo ng aking bank transfers mula nang magsimula ang amortization, at ang mga screenshots ng sunod-sunod na mensahe nina Marco at Lourdes.
Binasa ni Atty. Reyes ang mga mensahe.
“Andrea, bumalik ka rito. Huwag kang mag-inarte. Pera lang iyan, pamilya tayo. Kung ayaw mong magbigay, huwag kang aasa na makakatapak ka ulit sa pamamahay ko.” Iyon ang huling text ni Lourdes kaninang alas-siyete ng umaga.
May mensahe rin si Marco: “Nandito ang nanay ko para gabayan tayo. Ang yabang mo porke lumaki ang sahod mo. Tandaan mo, asawa kita, may karapatan ako sa lahat ng ari-arian mo.”
Ibinaba ni Atty. Reyes ang salamin niya sa mata at tumingin sa akin nang diretso.
“Andrea, malinaw ang sitwasyon mo,” simula ng abogada. “Una, sa ilalim ng Republic Act 9262 o ang Anti-Violence Against Women and Their Children Act, ang ginawa nila ay hindi simpleng alitan ng mag-asawa. Ang pagpatay sa kuryente at tubig para puwersahin kang magbigay ng ₱90,000 mula sa sarili mong sahod ay pasok sa economic abuse at psychological violence. Dagdag pa rito, idinamay nila ang isang dalawang taong gulang na bata sa pamamagitan ng pagkakait ng basic necessities.”
Huminga ako nang malalim. “Pati po ba ang bahay, Attorney? Sabi ni Marco, wala akong karapatang magpalayas sa kanila dahil pareho kaming nakapangalan.”
Ngumiti nang bahagya si Atty. Reyes, isang ngiting may talim. “Totoong co-owners kayo sa papel dahil sa kasal at sa loan. Pero tingnan natin ang pinansyal na realidad. Sa ₱880,000 na downpayment, may bank trail tayo na ₱680,000 ang nanggaling sa account mo at sa mga magulang mo. Sa buwanang hulog na ₱28,000 sa loob ng tatlong taon, ang auto-debit arrangement ay nakakabit sa sarili mong payroll account. Si Marco, ano ang naiambag?”
“₱200,000 sa downpayment, Attorney. Tapos paminsan-minsan, nag-aabot siya ng limang libo kapag natutuwa siya sa komisyon niya sa ahente,” sagot ko.
“Eksakto,” patuloy ni Atty. Reyes. “Hindi niya maaaring gamitin ang pagiging asawa para gawin kang gatasan ng pamilya niya. At lalong walang ligal na basehan ang biyenan mo para okupahan ang bahay kung ang presensya niya ay nagdudulot ng panganib at pang-aabuso sa iyo at sa anak mo. Narito ang gagawin natin: Hihingi tayo agad ng Temporary Protection Order (TPO) mula sa korte. Kasabay nito, maghahain tayo ng criminal complaint para sa paglabag sa RA 9262 laban kay Marco at Lourdes bilang co-conspirator. Pangatlo, magpapadala tayo ng pormal na demand letter para sa exclusive possession ng residential property at agarang pagpapaalis sa biyenan mo.”
“Gaano katagal bago umusad ito, Attorney?” tanong ko.
“Mabilis ang korte kapag may kinalaman sa proteksyon ng bata at kababaihan. Sa loob ng dalawang linggo, gagalaw ang batas. Sa ngayon, huwag kang makikipag-usap sa kanila. Huwag kang sasagot sa tawag. I-archive mo lahat ng mensahe.”
Nang sumunod na sampung araw, nanatili ako sa condotel kasama si Ella habang nagtatrabaho ako nang remote. Paminsan-minsan, nakakaramdam ako ng lungkot kapag naaalala ko ang mga unang taon namin ni Marco—yung mga panahong naghahati kami sa tig-dalawampung pisong tapsilog at nangangarap nang sabay. Ngunit sa tuwing titingnan ko si Ella na masayang nagkukulay ng drawing book nang walang sumisigaw o nambabara, napapalitan ng bakal ang lungkot sa puso ko.
Samantala, naging maingay ang pamilya ni Marco sa social media. Nag-post si Lourdes ng mga parinig tungkol sa “mga manugang na walang utang na loob,” “lumaki ang ulo dahil sa pera,” at “pinalayas ang asawa.” Marami sa mga kamag-anak nila ang nag-komento, kinukundena ako nang hindi alam ang buong katotohanan. Si Marco naman, nagpalit ng profile picture kasama ang nanay niya, may caption na “Dugo higit sa lahat.”
Hindi ako kumibo. Bawat screenshot ng kanilang mga parinig at pampublikong paninira ay ipinasa ko kay Atty. Reyes para maidagdag sa supplemental affidavit para sa cyberlibel at emotional distress.
Noong ika-labindalawang araw, nagpadala ng text si Marco:
“Andrea, naubos na ang laman ng refrigerator. Naputulan na rin kami ng internet dahil hindi mo binayaran ang bill. Magpadala ka ng pera rito kung ayaw mong ibenta ko ang mga gamit mo sa kwarto. Huwag mo kaming sagarin.”
Hindi ko pa rin sinagot.
Araw ng Biyernes, eksaktong ika-labinlimang araw mula nang umalis ako sa bahay bitbit ang anak ko sa dilim, nag-vibrate ang telepono ko. Mensahe mula kay Atty. Reyes:
“Andrea, the court has granted the Temporary Protection Order. The sheriff and the local police are on their way to the Cainta residence right now to serve the summons and the eviction order for Lourdes.”
Nang sandaling iyon, napatayo ako mula sa aking kinauupuan. Naisip ko si Lourdes na malamang ay nakaupo sa paborito kong sofa, at si Marco na naghihintay na lumuhod ako sa pinto.
Dumating na ang araw ng kanilang paniningil.
